Kentsel Dönüşüm mü, Mülksüzleştirme mi? Van’da 18. Madde Mağdurları İsyan Ediyor

Mahalle sakinleri: “Evimizi yıktılar, tapumuza ortak ettiler” diyen vatandaşlar, planlı şehirleşme adı altında mülkiyet haklarının gaspedildiğini savunuyor.

Yola İtiraz Etmedik, Tapumuza Ortak Olmalarına İtiraz Ediyoruz

Yaklaşık 2 bin kişinin yaşadığı Şabaniye Mahallesi’nde, 18. madde imar uygulaması kapsamında vatandaşların arazilerinden yüzde 45 oranında kesinti yapıldı. Mahalle sakinleri, yol yapımı gibi kamu yararı gözetilerek yapılan bu kesintiye başlangıçta itiraz etmediklerini ancak asıl sorunun bununla sınırlı kalmadığını belirtiyor.

Bir mahalle sakini yaşananları şöyle anlatıyor:

“18. maddeyle yüzde 45 kesinti yapıldı, kabul ettik. Ama daha sonra Maliye’yi getirip tapularımıza ortak ettiler. Tapumuzun içinde yeni tapular oluşturup başkalarına satmışlar. Yola itiraz etmiyoruz ama tapumuzun başkasına verilmesini kabul etmiyoruz.”

Başka bir vatandaş ise durumu daha sert ifadelerle dile getiriyor:

“Adam yıllarca gurbette çalıştı, çoluk çocuğunu burada bıraktı. Hem arsası gitti hem evi yıkıldı. İlgilenen kimse yok.”

Mahallenin Yüzde 70’i Birbiriyle Konuşmuyor

Uygulamanın yol açtığı en yıkıcı sonuçlardan biri ise toplumsal dokunun çökmesi oldu. Tapu anlaşmazlıkları nedeniyle komşuluk ilişkileri kopma noktasına geldi. Mahalle sakinleri, “Mahallenin yüzde 70’i birbirine küsmüş durumda. Akrabalar, komşular birbirine düşman oldu” diyerek yetkililere seslendi.

30 Dönüm Arazi 14 Dönüme Düştü

Arazi kayıpları da cabası. Bazı vatandaşlar 30 dönümlük arazilerinin 14 dönüme kadar düştüğünü, tapulu ve ruhsatlı evlerine dört kişinin daha hissedar olarak eklendiğini ileri sürüyor. Bir vatandaşın ifadesiyle: “Tapulu ve ruhsatlı evime dört kişi ortak edildi”.

18. Madde Medir ve Neden Bu Kadar Tartışmalı?

3194 sayılı İmar Kanunu’nun 18. maddesi, belediyelere imar planı yapılan alanlarda parselleri birleştirme, yol, park ve yeşil alan gibi kamu ihtiyaçları için Düzenleme Ortaklık Payı (DOP) kesintisi yapma ve arsaları yeniden düzenleyerek hak sahiplerine dağıtma yetkisi veriyor. Amaç planlı şehirleşme olsa da uygulamada parsellerin yer değiştirmesi, arsa paylarının düşmesi ve birden fazla kişinin aynı parsele ortak edilmesi gibi sonuçlar ciddi tepkilere yol açıyor.

Resmî duyurulara göre Van’da 18. madde uygulaması yapılan bölgeler arasında Şabaniye’nin yanı sıra Süphan, Yeniköy, Bakacık, Selahaddin Eyyubi, Kurubaş, Elmalık, Doğanlar, Kevenli, Bostaniçi ve daha pek çok mahalle bulunuyor. Sorunun Şabaniye ile sınırlı olmadığı, Van genelinde yaygın bir mağduriyet tablosu olduğu açık.

Kamulaştırma Yerine Hisselendirme: Yasal mı, Gayri Meşru mu?

En büyük tartışma konularından biri, çevre yolu güzergâhındaki arazilere kamulaştırma yapılmaması. Bakanlık, kamulaştırma yerine 18. maddeyi uygulayarak arsa sahiplerinin arazilerini hisselendirmeyi tercih ediyor. Arsa sahiplerine herhangi bir ödeme yapılmıyor ve başka bölgelerdeki arsalarla ortak ediliyorlar.

Dikkat çekici bir ayrıntı ise Danıştay’ın 2016 tarihli kararında, Van çevre yolunun İmar Kanunu’nun 18. maddesi gereğince yapılacak olan DOP kesintisiyle elde edilecek alan üzerinden açılmasının mümkün olmadığının belirtilmiş olmasıdır. Buna rağmen uygulamanın devam etmesi, hukuki bir tartışmayı da beraberinde getiriyor.

Anayasa’ya Aykırılık Tartışması

Uzmanlar, uygulamanın Anayasa’nın 35. maddesine aykırı olabileceğine dikkat çekiyor. Anayasa’nın ilgili maddesi “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir” demektedir. Ancak vatandaşlar, rızaları alınmadan tapularına ortak eklenmesinin ve herhangi bir ödeme yapılmamasının “sınırlama” değil, doğrudan mülksüzleştirme olduğunu savunuyor.

Ne Yapılmalı?

Mahalle sakinleri yetkililere çağrıda bulunarak sorunun acilen çözülmesini talep ediyor. Vatandaşlar, kamulaştırma yapılmadan mülkiyet haklarının ellerinden alınmasına karşı çıktıklarını ve bu uygulamanın sosyal huzuru bozduğunu belirtiyor.

Van’da 18. madde mağduriyeti, planlı şehirleşme ile bireysel mülkiyet hakkı arasındaki gerilimin en somut örneklerinden biri olarak karşımızda duruyor. Kamu yararı adı altında yapılan uygulamaların, vatandaşların hayatlarını nasıl altüst ettiği ve toplumsal dokuyu nasıl paramparça ettiği ortadayken, yetkililerin bu çığlığa kayıtsız kalması mümkün görünmüyor.

Ancak 2017’den bugüne geçen süre, sorunun çözümü konusunda somut bir adım atılmadığını gösteriyor. Mahalle sakinlerinin “Ne olacak bu halimiz?” sorusu, hâlâ yanıt bekliyor.